Post blog gwadd arbennig gan Richard Bambrey
Beth yw’r blwch yna?
Nid math newydd doniol o flwch adar mohono! Mewn gwirionedd, blwch abwyd ar gyfer gwenyn mêl ydyw sydd wedi’i osod yn Fferm Denmarc.
Pam?
Am flynyddoedd lawer tybiwyd bod y wenynen ddu Brydeinig (Apis mellifera mellifera neu AMM) wedi diflannu, wedi’i dileu gan Glefyd Ynys Wyth ddechrau’r 1900au. Pan ddywedaf dybio, rwy’n golygu honiadau gan ‘arbenigwyr’, ailadroddwyd gan arbenigwyr eraill a chredir gan weddill ohonom. Fodd bynnag, mae’n ymddangos bellach nad yw hyn yn wir o reidrwydd!
Nododd Snelgrove, gwenynwr enwog o Brydain, a ysgrifennodd yn ystod ac ychydig ar ôl yr Ail Ryfel Byd, fod y gwenyn yn tueddu i ddychwelyd i’r math brodorol unwaith y daeth mewnforio breninesau Eidalaidd i ben oherwydd y rhyfel. Mae hyn yn dangos bod yn rhaid bod y deunydd genetig wedi dod o rywle ac mai cytrefi gwenyn gwyllt/gwyllt oedd hynny, felly roeddent yn dal o gwmpas bryd hynny.
Dros y 150 mlynedd diwethaf neu fwy, mae llawer o wahanol fathau o wenyn mêl wedi cael eu mewnforio i’r DU, gyda graddau amrywiol o lwyddiant. Fodd bynnag, mae’r agwedd bellach wedi troi o chwilio mewn mannau eraill yn y byd am wenynen well i’r farn fwy rhesymegol mai’r wenynen a oedd wedi byw yn y DU am filoedd o flynyddoedd (ers diwedd yr oes iâ ddiwethaf, mae’n debyg) fyddai’r wenynen orau ar gyfer ein hinsawdd… Wel, dyna syndod!
Ble?
Ie wir! Ble maen nhw felly? Mae’n debyg, os oes unrhyw gytrefi AMM wedi goroesi pla Varoa yn ystod y degawd diwethaf neu fwy, eu bod nhw’n dal i fyw fel yr oedden nhw erioed. Mewn coed gwag, mewn toeau hen. Yn tueddu i wladychu ceudodau bach, yn heidio’n rheolaidd ac yn paru’n lleol*. Ac felly’r blwch!
Mewn ymgais i ddarganfod drosof fy hun a oes unrhyw wenyn AMM allan yna o hyd, rwyf wedi adeiladu nifer o’r blychau hyn neu ‘gychod gwenyn abwyd’. Mae dimensiynau a lleoliad y cychod gwenyn hyn yn seiliedig yn bennaf ar waith a wnaed gan yr Athro Tom Seely ac a eglurir yn ei lyfr rhagorol “The Honeybee Democracy”.
Rydw i wedi bod mewn cysylltiad yn ddiweddar â myfyriwr PhD ym Mhrifysgol Bangor sy’n astudio’r pwnc hwn yn unig, felly os byddaf yn dal unrhyw heidiau o fath brodorol byddant yn cael eu samplu ac yn dod yn rhan o astudiaeth fwy. Cyffrous iawn i gyd!
*Os hoffech chi gael rhagor o wybodaeth am wenyn AMM, edrychwch ar https://bibba.com/native-honey-bees/
Richard Bambrey a’i ferch Rhian Bambrey, yn gosod y blwch gwenyn yn Fferm Denmark.
