Mae’n debyg bod llawer ohonom wedi ystyried pa mor braf fyddai gaeafgysgu am y gaeaf, gan gyrlio i fyny yn rhywle clyd cyn i’r rhew cyntaf ddechrau cyn deffro wrth i heulwen y Gwanwyn gynhesu’r ddaear. I bathewod, gaeafgysgu hir yw’r realiti, ac maen nhw bellach wedi cyrlio i fyny yn eu nythod ar lawr y coetir tan fis Ebrill neu Fai nesaf.
Mae hyn yn rhoi’r cyfle inni wneud rhywfaint o waith tŷ yn ystod y gaeaf ar eu rhan, ac ar Ddiwrnod Gwirfoddoli dydd Sul 7 Rhagfyr byddwn yn gwneud rhywfaint o waith cynnal a chadw i’n blychau pathewod, ac yn gosod tiwbiau nyth pathewod newydd o amgylch Fferm Denmarc.
Bydd rhai o’r tiwbiau newydd yn cael eu gosod mewn ardal o goed cyll ar waelod y safle. Mae pathewod yn goedwigol ac yn treulio’r rhan fwyaf o’u hamser yn y canopi. Felly mae angen ‘cysylltedd’ cynefin da arnynt i’w galluogi i symud o gwmpas rhwng safleoedd nythu a bwydo heb ddod i’r llawr. Mae’n ymddangos bod ein llwyn cyll yn fan delfrydol – er mai anaml y mae pathewod yn darllen y gwerslyfrau ac weithiau mae ganddyn nhw eu barn eu hunain am addasrwydd cynefin!
Ychydig iawn o boblogaethau o bathewod sydd ar gael yng Ngheredigion, felly roedden ni wrth ein bodd i ddod o hyd i gnau cyll, wedi’u cnoi yn null nodedig y pathew, ychydig flynyddoedd yn ôl. Hyd yn hyn nid ydym wedi dod o hyd i dystiolaeth bellach o’u presenoldeb, ond rydym yn awyddus i roi help llaw iddynt ac yn dal i obeithio y gallwn ddod o hyd i un yn ystod ein gwiriadau rheolaidd o flychau pathewod.
Mae gennym ni 50 o flychau pren ar gyfer pathewod o amgylch y safle, a thua 20 o diwbiau nythu, ac er mwyn ymestyn eu hoes mae angen eu glanhau’n rheolaidd yn y gaeaf. Er nad oes gennym ni bathewod yn defnyddio’r blychau eto, rydym yn darparu cartref i amrywiaeth o fywyd gwyllt arall, gan gynnwys titwod tomos las a llygod coed sydd i gyd yn llenwi’r blychau ag amrywiaeth o ddefnyddiau a all fynd ychydig yn llaith ac yn llwyd dros y gaeaf. Rydym hefyd yn disodli unrhyw glymiadau rhydd, yn glanhau tyllau draenio, ac yn gwirio nad yw’r blwch yn niweidio’r goeden.
Mae llygod coed yn creu nyth o ddail marw tra bod pathewod yn gwehyddu nyth o risgl gwyddfid. Maen nhw hefyd yn rhoi ychydig o ddail o amgylch tu allan y nyth, felly cyn i ni lanhau’r blychau rydym yn teimlo’n ysgafn o amgylch y tu mewn i’r blwch nythu yn gyntaf, i adnabod y nyth a gwirio a yw’n cael ei ddefnyddio ar hyn o bryd (mae pathewod yn rhywogaeth a warchodir gan y gyfraith, ac mae angen trwydded gan NRW/Natural England cyn trin neu darfu ar bathewod). Gosodwyd y blychau gan y prosiect ‘Mamaliaid mewn Amgylchedd Cynaliadwy’ , ac rydym yn parhau i weithio’n agos gyda nhw i fonitro’r blychau o leiaf ddwywaith y flwyddyn.
I roi help llaw i ni gyda’r dasg gaeaf hanfodol hon, ac i ddysgu mwy am un o famaliaid mwyaf ciwt Prydain, ymunwch â ni ddydd Sul 7 Rhagfyr o 10am i 4pm (neu cyhyd ag y gallwch chi sbario). Bydd cyflwyniad dan do am eu hecoleg a’u gofynion cynefin, ond byddwn ni y tu allan am lawer o’r dydd, felly dewch â dillad ac esgidiau cynnes a gwrth-ddŵr.
